خان تختی

نقش برجسته خان تختی از حجاری‌های شاپور اول؛ دومین شاه ساسانی است که در ۱۷ کیلومتری جاده اصلی سلماس به ارومیه در روستای خان تختی در کوهی معروف به «پیرچاوش»، بر روی تخته سنگی به ‌صورت برجسته حک گردیده است. این نقش برجسته یادمانی است از پیروزی شاپور اول ساسانی بر والریانوس (پادشاه روم) که وی را سوار بر اسب نشان می‌دهد در حالی که والریانوس در مقابلش زانو زده است.

پس از سقوط شاهنشاهی اشکانی تا مدت‌ها سرزمین ارمنستان که در آن زمان بسیاری از شاهزادگان اشکانی حکومت می‌کردند، به محل نزاع میان دو ابرقدرت آن زمان یعنی ایران ساسانی و امپراتوری روم بدل شد و بارها پیرامون این سرزمین جنگ میان این دو قدرت باستانی درگرفت.

روستای یوشانلو

^{روستای یوشانلو}

^{روستایی است از توابع بخش مرکزی و در شهرستان سلماس استان آذربایجان غربی ایران ،این روستا در حد فاصل جاده تبریز – سلماس ودر مجاورت روستای کنگرلو قرار دارد .بعلت قرار گرفتن این روستا درمحدوده دریاچه ارومیه کشاورزی این روستا از رونق خوبی برخوردارنیست و عمده فعالیتها ی مردم از دامداری ومزارع نسبت به روستاهای دیگر شهرستان سلماس رونق کمتری دارد و شاهد مهاجرت مردم این روستا به شهر هستیم .نام این روستا برگرفته از گیاهی است به نام یوشان که در اطراف این روستا به کثرت یافت می شود .}

كوههاي شهرستان سلماس

 

كوههاي شهرستان سلماس از نقطه نظر توپوگرافي در حقيقت ادامة سلسله جبال زاگرس مي‌باشد. از مرز شهرستان خوي به طرف شهرستان سلماس به صورت يك توده مرتفع منظم، مركب از توده‌هاي خارائي به سمت جنوب ادامه داشته و كوههاي مرزي بنام هراويل با ارتفاع 3409 متر ، شمليك داغ با ارتفاع 2844 متر و كوههاي كوزه رش، شوربداغ، دوشوان، سنيتال از جانب شمال غرب و جنوب اين شهرستان را احاطه كرده‌اند بطور كلي كوه‌هاي مرتفع اين شهرستان را كوههاي مرزي اين شهرستان با كشور تركيه تشكيل مي‌دهند و هر چه به طرف شهر سلماس نزديك مي‌شويم از ارتفاعات كاسته شده و حد فاصل آنها بعنوان پايكوه هراويل مي‌باشد. ارتفاع 3097 متر در كوه ساري‌داش در حد مرز سلماس و اروميه (اين ارتفاعات كه از جنوب غربي به شمال شرقي تا تمروخان تختي كشيده شده است) دشت سلماس را بوجود مي‌آورند

 

صنايع دستي سلماس

صنايع دستي سلماس

                                                                                                                                             

در اين منطقه حدود 700 خانوار با در نظر گرفتن بعد هر خانوار 5 نفر، به توليد صنايع دستي مشغولند كه رقمي در حدود 40% هزينه معيشتي خانوار از محل فعاليت در صنايع دستي تأمين مي شود.
عمدة صنايع دستي اين شهرستان شامل قاليبافي- گليم بافي- سفالسازي- ريسندگي الياف- سبد و حصير بافي- زيلو و جاجيم بافي مي شود.

 
فرش بافي

بطور كلي دست بافي را بايد پر سابقه ترين صنعت دستي استان اذربايجان غربي دانست اين صنعت در عين حال مهمترين رقم صادرات استان را تشكيل مي دهد و در گذشته در كليه مناطق آن مرسوم و معمول بوده است. هنوز هم پس از گذشت قرنها مخصوصاً در مناطق كردنشين با مختصر تغييراتي به حيات خود ادامه مي دهد. فرشبافي در سلماس از جمله توليدات خانگي محسوب مي شود فرشهاي توليد شده اكثراً داراي طرحها و نقشه هاي محلي و تحت تأثير حوزه بافندگي خود مي باشند. گره رايج در اين منطقه گره متقارن تركي بوده و گاهي نيز فرشهايي با نقشه هاي شهري از رقم توليدات اين منطقه مي باشد و رج شمار آن بين 25 تا 50 متفاوت است. ابعاد آن در توليدات محلي كناره پشتي و قاليچه و در توليدات شهري متفاوت است

                                                                                                              

                                               
 

 

گليم بافي در سلماس

گليم بافي در سلماس بافته اي دو رويه و بدون پرز است كه از تار و پود پشم پنبه اي تشكيل يافته است گليم توليد شده در سلماس تقريباً خصوصيات گليم مناطق خوي و ماكو را دارد. نقوش بكار رفته در آنها اغلب تلفيقي از 3 شكل مثلث - مربع- و دايره مي باشد كه هر كدام نماد انقراعي مظهري از طبيعت است. رنگهاي طبيعي شاد و درخشان از مشخصات اين گليم است. 

زيلوبافي و جاجيم بافي در سلماس

زيلو و جاجيم با ارزش ترين و فراگيرترين محصول توليد شده در سلماس مي باشد كه توسط دستگاه بافت افقي و با ماسوره بافته مي شود. اين دست بافته ها فاقد پرز و اغلب 2 رويه بوده و جنس تار و پود آنرا نخ هاي پشمي و پنبه اي

تشكيل مي دهد رنگ بندي زرد- قرمز- سياه- قهوه اي نارنجي و سبز بصورت نواري كنار هم و اشكال مثلثي از خصوصيات جاجيم اين منطقه است و به ابعاد 4×5/1- 3*5/1-  2*5/1 براي مصارف مختلفي نظير زير انداز و روانداز- پوشش لحاف و تشك (رختخواب پيچ) روي كرسي و غيره استفاده مي شود و از دوام و استحكام خوبي برخوردار است.

 



 
ريسندگي الياف

بطوركلي در هر منطقه اي كه بافت دست بافته هاي پشمي همانند گليم – جاجيم و قالي رواج داشته باشد ريسندگي دستي الياف نيز در آنجا مرسوم است. سلماس نيز از اين قاعده مستثني نيست. الياف پشمي توسط دوك و بدست زنان قاليباف – گليم باف و جاجيم باف ريسيده شده تبديل به نخ مي شود تا تار و پود دست بافته هاي اصيل و زيباي منطقه را تشكيل دهد. 
بافت سبد و حصير

بافت سبد و حصير معمولاً بدون استفاده از ابزار و توسط دست با تركه هاي نازك درختان بيد، سنجد، صنوبر و ساقه خيس گندم متداول است و مصارف مختلفي در خانواده و روستاها دارد. انواع سبد براي پخت نان- نگهداري و انباركردن نان- انواع زيرقابلمه اي- جهت حمل و نگهداري مواد غذايي و آذوقه و شكلهاي تزئيني بافته مي شود. از حصير نيز به منظور زير انداز – سايه بان و پرده استفاده مي شود.

 

پیشینه شهر سلماس

پیشینهٔ تاریخی

از دیدگاه تاریخی، دیرینگی این شهر به دوران اورارتویی (هزاره پیش از میلاد) باز می‌گردد. سلماس پایتخت دوم حکومت اورارتوییان بود که نام باستانی آن اولهو (=اولخو) بود.[نیازمند منبع] در سال ۱۳۰۹ خورشیدی زمین‌لرزه‌ای به مقیاس ۷ ریشتر این شهر را که دیلمقان نامیده می‌شد ویران می‌کند. شهر جدید سلماس در کنار ویرانه‌های دیلمقان، با اصول شهرسازی مدرن، و با ایمنی بالایی (نقشه خیابان کشی شطرنجی) دوباره بنا می‌شود و نام شاپور به خود می‌گیرد. پس از انقلاب نام این شهر به سلماس برگشت پیدا می‌کند.

اطلاعات کلی
نام رسمی: سلماس
کشور: ایران 
استان: آذربایجان غربی
شهرستان: سلماس
 
بخش: سلماس
 
نام محلی: سلماس
 
نام‌های قدیمی: شاپور، دیلْمان، دیلمَقان
 
سلماس
 
مردم
 
جمعیت 150٬256
 
زبان‌های گفتاری: ترکی آذربایجانی
 
مذهب: مسلمان شيعه
 
جغرافیای طبیعی
 
ارتفاع از سطح دریا: ۱۳۹۶ متر
 
اطلاعات شهری
 
ره‌آورد: نقل٬عرق بیدمشک٬فرش٬گليم،سیب
  

سلماس یکی از شهرهای استان آذربایجان غربی ایران است. این شهر مرکز شهرستان سلماس است. این شهر در زمان دودمان پهلوی «شاپور» نامیده می‌شد.
 

 

تاریخ سیاسی
این شهر در دوران مشروطه یکی از مراکز اصلی فعالیت مشروطه خواهان بوده‌است و شخصیت‌هایی چون حیدر خان عمواوغلی(کمونیست) طراح اقدامات راهگشا درانقلاب مشروطیت در تهران و تبریز ازجمله طراح ترورهای امین السلطان و محمدعلی شاه و شجاع الدوله مراغه‌ای، سعید سلماسی و... از مشروطه خواهان بنام کشور از این شهرستان بودند. سلماسی ها از دیرباز نقش عمده‌ای در تحولات کشور داشته‌اند، سلماس یکی از معدود شهرهای آذربایجان بود که همه ساکنان آن مشروطیت را قبول داشته و شهیدانی همچون حیدرخان عمواوغلی(کمونیست) و سعید سلماسی از پیشتازان جنبش مشروطه ایران بوده‌اند.

اقتصاد شهر
با بررسي هريك از مناطق و شهرستان هاي استان آذربايجان غربي به اقتصاد تاثير گذار شهرستان مرزي سلماس در استان آذربايجان غربي مي رسيم . با تجزيه وتحليل هر يك از عوامل تاثير گذار بر اقتصاد استان به عواملي چون : همجواري اين شهرستان با كشور تركيه ( اروپا ) ، راه ارتباطي از طريق راه آهن رازي سلماس و وجود خاك حاصل خيز در دشت سلماس ، كم مسافت ترين راه مركز استان آذربايجان غربي با مركز استان آذربايجان شرقي كه در پايين به بررسي هر يك از اين عوامل به طور مختصر مي پردازيم . 1. وجود 64 كيلومتر مرز مشترك با كشور تركيه و فاصله كم با مرز با عث تبادل غير قانوني كالا گرديده است كه براي حل اين مشكل دولت به فكر ايجاد منطقه آزاد تجاري بوده كه از سال 1375 تا به حال شاهد راه اندازي آن نبوديم . 2. افتتاح بازارچه مرزي كوزه رش يكي از عوامل تاثير گذار در جذب بيكاران و جذب سرمايه از كشور هاي خارج مي باشد كه ده‌ها سال است شاهد وعده ي راه اندازي و افتتاح آن هستيم . 3. با توجه به اين كه آخرين ايستگاه راه آهن جمهوري اسلامي ايران در شهرستان سلماس قرار دارد و تنها مسير ريلي و مواصلاتي كشور ايران با اروپا مي باشد ايستگاه مذكور نياز مند افتتاح و راه اندازي شعبه گمرگ و امكانات رفاهي و برقي كردن مسير ريلي سلماس تبريز مي باشد كه تا به حال اقدام اساسي صورت نگرفته است . 4. وجود خاك حاصل خيز و آب مناسب براي كشاورزي و توليد ميوه هاي صادراتي مانند سيب – هويج -گندم منطقه را براي ايجاد كارخانه هايي همچون آرد سازي ، كنسانتره و كارخانه هاي بسته بندي استاندارد مهيا نموده است . 5. گسترش امور دامي و دام پروري و دارا بودن شير مرغوب دراستان مسئولين و سرمايه گذاران را به ايجاد مراكز كشت و صنعت در سلماس ترغيب مي كند . 6. با افتتاح پل شهيد كلانتري اقتصاد شهر سلماس با سوالاتي رو به رو مي شود . نظير ، آيا مسافران اروميه تهران و بالعكس از مسير سلماس مسافرت مي كنند ؟ جواب اين سوال واضح و روشن است نخير . شايد صرفه جويي در مصرف انرژي و وقت مهمترين جواب اين سوال مي باشد . 7. وجود هنر هاي همچون قالي بافي در منطقه سلماس يكي ديگر از عوامل مي باشد نوشته علي اسماعيلي

مشاهير
ميرزا سعيد سلماسي ( 1265 سلماس - 1287 خوي ) مبارز و مشروطه خواه

جعفر سلماسي ( 1290 كاظمين - 1379 تهران )اولين مدال آور تاريخ ورزش ايران در المپيك 1948 لندن و اولين دوره بازي هاي آسيايي دهلي نو در سال 1951

حسين صدقياني ( 1281 سلماس - 1260 ) پدر فوتبال ايران

كاظم رجوي ديلمقاني (1286 ديلمقان - 1375 تهران ) شاعر

خانم نيمتاج لكستاني (1285 ق لكستان سلماس -1368 تهران ) شاعر

حاجي پيشنماز سلماسي با نام واقعي عبدالكريم از علماي برجسته دوره مشروطه

اسد اله احمدزاده دهقان نويسنده و آزادي خواه دوره مشروطه كتاب وي درباره علما و فضلا سلماس هرگز چاپ نشد.

ميرزا محمود غني زاده آزادي خواه دوره مشروطه صاحب روزنامه هاي بوقلمون و سهند و از نزديكان ستارخان سردار ملي

پرويز خان صدقياني ملقب به صفر العارفين از عرفاي سلسله ذهبيه در 1336 قمري در خوي وفات يافت.

ابراهيم خان امين السلطان پسر زال جزو رجال دربار قاجار

ميرزا رسول صدقياني از بزرگان مشروطيت آذربايجان و عضو انجمن غيبي تبريز كه هدايت مشروطه را بر عهده داشتند.

حيدرخان عمواوغلي اولين مهندس برق ايران و باني سيستم چراغاني بارگاه امام رضا و مشروطه خواه

نصر الله مسلميان متولد 1332 سلماس هنرمند و داراي جوايز بين الملي در زمينه نقاشي

شهرام اسدي كارگردان، فيلم روز واقعه به كارگرداني او در 1368 ساخته شده است.

روستاها
آبگرم
آخته خانه
اخیان
اشناک
آقا اسماعیل
آغ بلاغ
آق‌زیارت
اوربان
باغچه جیک
برگشاد
پکاجیک
تمر
چیچک
حبشی
حمزه کندی
خان تختی
درشک
دلزی
دوستان
زیندشت
سرای ملک
سرنق
سلطان احمد
سوره
سیلاب
شکریازی
شورگل
شیره کی
شیروان
صدقیان
قره قشلاق
کانیان
کلشان
کنگرلو
گلعذان
کوزه رش
گولان
مافی کندی
ملحم
میناس
هفتوان
هشتراک
هودر
وردان
هرکیان
یالقوز آغاج
یوشانلو

جاذبه‌های گردشگری
مهم‌ترین جاذبه‌های گردشگری شهرستان سلماس؛

ساحل تفریحی و گردشی دریاچه ارومیه
امامزاده كهنه شهر
آبشار خورخورا
کلیساهای هفتوان
خسروا
قلعه چهریق
قلعه قارنی‌یاریق
دره زولا چای
تالاب چیچک
تالاب آق زیارت
دره تمر
آب گرم ایسی‌سو
سنگ نگاره خان‌تختی
تپه اهرنجان که قدمت نه هزار ساله دارد
قلعه کوراوغلو هدر
تپه مغانجوق

 

زولا

_{رودخانه زولا:}

_{این رودخانه یکی از رودخانه‌های دایمی شهرستان سلماس می‌باشد. رودخانه زولا از قلعه‌های قره‌داش و ساری‌داش با  ارتفاع 2430 و 3097 متر از سطح دریا از مرز مشترک ایران و ترکیه سرچشمه می‌گیرد. بعلت پیوستن آب چشمه‌ها و جویبارها و  شاخه‌های فرعیدیرعلی سو، دریک چای، سرخلان به میزان آن افزوده می‌شود. مقدار آب رودخانه زولا نیز مانند اکثر رودخانه‌های کشور تابع شرایط و ریزش‌های جوی بوده و از اواخر زمستان تا اواخر بهار آب آن به حداکثر می‌رسد. این رودخانه در طی مسیر   از کنار روستاهای مجاور عبور کرده و سرانجام در شمال غربی دریاچه ارومیه و جنوب قریه کنگرلو به دریاچه ارومیه  می ‌ریزد.}

_{و در طول مسیر از آب آن جهت آبیاری زمین‌های زراعی با ایجاد آب‌بندهای سنتی استفاده می‌شود. بعلاوه در نزدیکی تازه شهر سد انحرافی ایجاد گردیده که آب آن در زمان کم آبی و با استفاده از آب ذخیره شده در پشت سد به کانال‌های مدرن ایجاد شده هدایت می‌گردد.}