مکانهای تاریخی کرج

مکانهای تاريخی

شهرستان کرج دارای آثار تاريخی فروانی است و تنها د ر ناحيه کرج مرکزی نزديک به يکصد اثر تاريخی ثبت شد ه وجود دارد.و علاوه بر آن در ناحيه اشتهارد ساوجبلاغ و شهريار  تعداد فراوانی از آثار باستانی وجود دارد که ما به شرح چند اثر تاريخی در ناحيه کرج مرکزی و معرفی نام و محل باقی آثار  مي پردازيم.

نام و مشخصات آثار ثبت شده شهرستان کرج

موقعيت اثر	قدمت	نام اثر
کرج - روبروي سه راه قلمستان - شهرک شهيد فهميده	قاجاري	آسياب برجي
کرج - آدران - ارنگه - روستاي خور - جنوب روستا	قاجاري	آسياب قديمي
کرج - دهستان کمال آباد - روستاي هلجرد	قاجاري	آسياب هلجرد
کرج - دو کيلومتري شمال گچسر	اسلامي	آهنين راه و پل سنگي
کرج - آدران - 7 کيلومتري جاده کرج چالوس - پل خواب - روستاي کلوان سر	بنا معاصر	امامزاده ابراهيم
کرج - آدران - 5 کيلومتري جاده کرج چالوس - پل خواب - روستاي ورزان	بنا معاصر	امامزاده ابراهيم و محمد تقي
کرج - محمد آباد - زمينهاي بنياد شهر سازي	صفوي	امامزاده احمد و محمود
کرج - اشتهارد - روستاي پلنگ آباد	قرن هشتم	امامزاده پلنگ آباد
دهستان کمال آباد - روستاي آتشگاه	بنا معاصر ، عمر درخن 2000 سال	امامزاده پير پيران و درخت کهن
کرج - گرمدره - کلاک بالا	بنا معاصر	امامزاده تقي
کرج - آدران - مرکز روستاي ارنگه	قاجاري	امامزاده جعفر
کرج - دهستان آدران - جنوب روستاي کندور	قاجاري	امامزاده چهل دختر
کرج - کيلومتر 55 جاده کرج چالوس - روستاي حسنکدر	صفوي ، بنا معاصر	امامزاده حسن
کرج - بلوار امامزاده حسن	صفوي ، بنا معاصر	امامزاده حسن
کرج - گرمدره - اول جاده قديم کرج	صفوي ، بنا معاصر	امامزاده حيدر
کرج - اشتهارد - سه راه روستاي جارو	قاجار ، بنا معاصر	امامزاده رزاق چهار طاق ( امامزاده حبيب اله )
کرج - آدران - 7 کيلومتري جاده کرج چالوس - پل خواب - روستاي کلها	صفوي ، بنا قاجاري	امامزاده رضي الدين
کرج - 38 کيلومتري جاده کرج چالوس - تکيه سپهسالار	اوايل اسلامي ، بنا قاجاري	امامزاده سپهسالار
کرج - ابهرک - ارنگه از دهستان آدران	صفوي	امامزاده سليمان
کرج - دهستان آدران - جنوب روستاي کندور	قاجاري	امامزاده سيد ابراهيم
کرج - آدران - روستاي گوراب ( جوراب ) ارنگه	صفوي ، بنا معاصر	امامزاده شاهزاده حسين
کرج - دهستان آدران - روستاي ارنگه - روستاي خور	صفوي ، بنا معاصر	امامزاده شاهزاده عسگري
کرج - مهرشهر	صفوي ، بنا معاصر	امامزاده طاهر
کرج - مهرشهر - علي آباد گوته	قاجاري ، بنا معاصر	امامزاده عبد اله
کرج - دهستان آدران - مرکز روستاي کندور	قاجاري ، بنا معاصر	امامزاده عبد له و طاهر
کرج - محمد آباد - دشت بهشت - کوچه ميثم تمار	بنا معاصر	امامزاده غيبي
کرج - اشتهارد - دهستان پلنگ آباد - روستاي محمد آباد	قاجار ، بنا معاصر	امامزاده قاسم
کرج - آدران - روستاي سيجان ارگنه	صفوي ، بنا معاصر	امامزاده محمد
کرج - حصارک	صفوي ، بنا معاصر	امامزاده محمد حصارک
کرج - آدران - 6 کيلومتري جاده کرج چالوس - شمال پل روستاي ليلستان	بنا معاصر	امامزاده هاشم و هارون
کرج - روستاي ميدانک - کيلومتر 60 جاده چالوس	قاجاريه	برج سنگي ميدانک
کرج - اشتهارد - شهر اشتهارد - ميدان امام خميني	اواخر صفوي	بقعه امامزاده ام کبري و ام صغري
کرج - اشتهارد - مرکز دهستان پلنگ آباد از بخش اشتهارد	صفوي	بقعه امامزاده ام رحمان و امامزاده زيد ( سه گنبدان )
کرج - اشتهارد - 10 کيلومتري شرق اشتهارد و کنار جاده آسفالته کرج - اشتهارد	قرن 7 و 8 و 9 هجري	بقعه شاهزاده سليمان
کرج - 25 کطلومتري جنوب شرقي سد فرعي اميرکبير در حاشيه قريه گوراب	آخر تيموري	بقعه و درختان کهنسال شاهزاده حسين گوراب
کرج - مدخل ورودي جاده کرج به چالوس	سلجوقي	پل تاريخي کرج
کرج - اشتهارد - دهستان پلنگ آباد - روستاي محمد آباد	سده 5 تا 9 ه.ق	تپه امامزاده قاسم
کرج - محمد آباد - دشت بهشت - کوچه ميثم تمار		تپه باستاني دشت بهشت
کرج - اشتهارد - روستاي رحمانيه ( پلنگ آباد )	تاريخي ، اسلامي	تپه پلنگ آباد ( تپه باستاني )
کرج - اشتهارد - روستاي خرم آباد - ضلع جنوبي روستا و کنار جاده کرج اشتهارد	دوران تاريخي تا اواسط اسلامي	تپه باستاني خرم آباد
کرج - شهرستانک - دو کيلومتري غرب دره گل گيله	دوران تاريخي	تپه شنستون
کرج - اشتهارد - روستاي  علي آباد ( شمال اشتهارد )	قرن 5 تا 6 ه.ق	تپه علي آباد
کرج - اشتهارد - 5 کيلومتري جنوب پليس را اشتهارد	اسلامي	تپه کرد چشمه
کرج - دهستان کمال آباد - 10 کيلومتري شمال قلمستان کرج - روستاي آتشگاه	تاريخي ، اسلامي	تپه مهدي خاني
کرج - محمد آباد - زمينهاي بنياد شهر سازي	دوره اسلامي ( سده 7 و 8 و 9 ه.ق )	تپه هاي امامزاده احمد و محمود
کرج - 15 کيلومتري شمال قلمستان کرج آتشگاه - روستاي حسن بد چشم	تاريخي	تپه هاي باستاني حسن بد چشم
کرج - اشتهارد - دهستان پلنگ آباد - روستاي کوي راشته	سده هاي 5 تا 9 ه.ق	تپه هاي باستاني راشته
کرج - محمد آباد - زندان قزل حصار	صفوي	تپه هاي قزل حصار
کرج - جاده چالوس - يک کيلومتري غرب ورودي تونل کندوان	صفوي	تپه هاي کندوان
کرج - آدران - کيلومتر 8 جاده چالوس - غرب روستاط کندور	تاريخي ، اسلامي	تپه هاي کندور
کرج - مهرشهر - انتهاي خيابان دهم گلستانک - کوچه ميثم تمار	تاريخي ، اسلامي	تپه هاي گلستانک
کرج - اشتهارد - روستاي مراد تپه	پيش از تاريخ - تاريخي ، اسلامي	تپه هاي مراد تپه
کرج - مهرشهر - جنوب مهرشهر - انتهاي خيابان بوستان - روستاي حسين آباد	هزاره سوم و چهارم ق.م	تپه باستاني آق تپه
کرج - 11 کيلومتري غربي کرج - ماهدشت ( مرد آباد ) انتهاي خيابان نصر	از هزاره پنجم تا سوم ق.م	تپه باستاني مرد آباد
کرج - دهستان آدران - روستاي ارنگه - روستاي خور	صفوي	تپه تله اسکي
کرج - دهستان آدران - روستاي ارنگه - روستاي خور	صفوي	تپه دزد بر
کرج - اشتهارد - دهستان پلنگ آباد - روستاي کوي راشته	800 ساله	چنار حصار
کرج - اشتهارد - ميدان امام خميني ( ره )	قاجاريه	حسينيه سياديه
کرج - اول جاده چالوس - روستاي بيلغمان	صفوي ، قاجاري	حمام بيلغمان
کرج - مرکز شهر کرج - محله قدطمي مصباح	اوايل قاجاري	حمام مصباح
کرج - دهستان کمال آباد - روستاي هلجرد	صفوي ، قاجاري	حمام هلجرد
کرج - آدران - روستاي گوراب ( جوراب ) ارنگه	عمر 800 سال	درخت امامزاده
کرج - روستاي حصار - خط يک حصار	عمر 800 سال	درخت چهار کهن حصار
کرج - دهستان کمال آباد - روستاي هلجرد	عمر 800 سال	درخت چهار کهن هلجرد
کرج - گوهردشت - بلوار اصلي گوهردشت	عمر 1300 سال	درخت سرو کهن
کرج - دهستان آدران - مرکز روستاي نوجان  ( کيلومتر 3 جاده کرج چالوس )	عمر 800 سال	درخت قديمي
کرج - دهستان نساء - روستاي ولايت رود	عمر 800 سال	درختهاي کهن آقادار
کرج - 4 کيلومتري غرب گچسر	دوره دوم زمين شناسي	غار يخ مراد
کرج - آسارا - کيلومتر 36 جاده کرج چالوس	دوران دوم زمين شناسي	غارهاي ري زمين و سيراچال
کرج - دهستان آدران - غرب روستاي ارگنه - کيلومتر 15 جاده کرج چالوس	از صفوي تا کنون	قبرستان قديمي
کرج - دهستان آدران - مرکز روستاط کندور	از صفوي تا کنون	قبرستان قديمي
کرج - دهستان آدران - ابهرک - ارنگه	تاريخي	قبرستان گبري کچان
کرج - دهستان کمال آباد - روستاي هلجرد	تاريخي ، اسلامي	قبرستان هلجرد
کرج - دهستان نساء - روستاي ولايت رود	قاجاري ، بنا معاصر	قدمتگاه آقا سيد علاء الدين
کرج - مهرشهر کرج - علي آباد گوته	پيش از تاريخ - تاريخي ، اسلامي	قشلاق تپه ( اوج تپه )
کرج - اشتهارد - 5 کيلومتري جنوب مختار آباد	سده هاي 5 تا 9 ه.ق	قلعه ( بز قلعه )
کرج - اشتهارد - دهستان پلنگ آباد - روستاي کوي راشته	صفوي ، قاجاري	قلعه اربابي
کرج - اشتهارد - روستاي رحمانيه ( پلنگ آباد )	صفوي ، قاجاري	قلعه پلنگ آباد
کرج - نساء - بالاي تونل تنگ گسيل - کيلومتر 51 جاده کرج چالوس	قرن 6 تا 8 ه.ق	قلعه تنگ گسيل
کرج - محمد آباد - روستاي حسين آباد	صفوي ، قاجاري	قلعه حيدر آباد
کرج - شهرستانک - شمال دره گل گيله - نوک قلعه شهرستانک	قرن 6 تا 8 ه.ق	قلعه دزد بند
کرج - گرمدره - کلاک بالا	قاجاري	قلعه روستاي کلاک
کرج - آسارا - کيلومتر 36 جاده کرج چالوس	قرن 6 تا 8 ه.ق	قلعه ري زمين
کرج - دهستان آدران - بالاي صخره ها - مشرف به غرب کرج	قرن 6 تا 8 ه.ق	قلعه شاه دژ ( شاه دزد )
کرج - انتهاي حد غربي پل جديد و پل قديمي	قاجاري	قلعه صمصام
کرج - اشتهارد - روستاي قزل حصار	قاجاري	قلعه قزل حصار
کرج - گرمدره - کلاک بالا	قرن 6 تا 8 ه.ق	قلعه کلاک
کرج - محل فعلي کتابخانه دانشکذه کشاورزي کرج	قاجاري	کاخ سليمانيه
کرج - شهرستانک - کنار جاده کرج چالوس	قاجاريه	کاخ شهرستانک
کرج - گچسر	رضا شاهي	کاخ گچسر
کرج - مهرشهر	دوره پهلوي	کاخ مرواريد ( شمس )
کرج - مرکز شهرستان کرج	صفوي	کاروانسراي شاه عباسی کرج
کرج - جاده چالوس - يک کيلومتري غرب ورودي تونل کندوان	قاجاري	کاروانسراي کندوان
کرج - اول جاده چالوس - روستاي بيلغمان	صفوط ، قاجاري	کوره آجر پزي
کرج - 3 کيلومتري جنوب گچسر	قاجاري به بعد	کوره هاي گچ پزي گچسر
کرج - دهستان آدران - روستاي ارنگه - روستاي خور	قاجاري	مسجد جامع

خان تختی

نقش برجسته خان تختی از حجاری‌های شاپور اول؛ دومین شاه ساسانی است که در ۱۷ کیلومتری جاده اصلی سلماس به ارومیه در روستای خان تختی در کوهی معروف به «پیرچاوش»، بر روی تخته سنگی به ‌صورت برجسته حک گردیده است. این نقش برجسته یادمانی است از پیروزی شاپور اول ساسانی بر والریانوس (پادشاه روم) که وی را سوار بر اسب نشان می‌دهد در حالی که والریانوس در مقابلش زانو زده است.

پس از سقوط شاهنشاهی اشکانی تا مدت‌ها سرزمین ارمنستان که در آن زمان بسیاری از شاهزادگان اشکانی حکومت می‌کردند، به محل نزاع میان دو ابرقدرت آن زمان یعنی ایران ساسانی و امپراتوری روم بدل شد و بارها پیرامون این سرزمین جنگ میان این دو قدرت باستانی درگرفت.

پل های تاریخی

 

^پل زمان‌خان، شهركرد

^{اين پل يکى از بناهاى باارزش و قديمى استان است که در ۲۹ کيلومترى شمال شهر کرد قرار دارد. در ادوار گذشته ايلات و عشاير بختيارى از روى آن آمد و شد مى‌کردند. پل به دست يکى از رؤساى عشاير به نام زمان‌‌خان به صورت دو دهنهٔ‌ هشت مترى احداث شده است. اين بنا دوبار يکى در سال ۱۰۲۲ توسط کارگزاران حکومت صفوى و بار دوم در سال ۱۳۲۱ شمسى به وسيله حاج عبدالحسين قزوينى مالک قريهٔ جمعالى به طول کامل تعمير و مرمت شد و با احداث ديوار سنگى در طرفين آن ، استحکام آن دو چندان شد.}

 

 

^پل ساسانى، دره‌شهر

^{اين پل در انتهاى جنوبى دره شهر و در ابتداى تنگه‌اى به همين نام در دامنهٔ‌ کبيرکوه ، واقع شده است. بناى اوّليهٔ‌ پل داراى سه چشمهٔ طاق‌دار بوده است که ۵/۵ متر از هم فاصله داشته‌اند. در طول زمان دو طاق اصلى آن ويران شده بود که در سال‌هاى اخير مرمت شده است.}

 

^پل ساميان، رودخانه قره سو، روستاى ساميان، اردبيل

^{اين پل قديمى روى رودخانه قره‌سو در ۱۵ کيلومترى اردبيل در مسير راه شوسه اردبيل - گرمى قرار دارد. داراى شش چشمه است و به دوره صفويه منسوب است. مصالح ساختمانى آن ، سنگ در پايه‌ها و آجر در تاق‌ها و مناره‌ها است.}

 

^{اين پل ، نام خود را از روستاى ساميان که در کنار آن قرار دارد ، گرفته است. چهار ميل يا مناره در چهار گوشه آن قرار دارد که براى راهنمايى مسافران در شب و در هواى نامساعد ساخته شده است.}

 

^پل سعادت‌آباد (پل جويي)، اصفهان

^{اين پل که با عرض کم و طول ۱۴۷ متر بر روى زاينده‌رود در فاصلهٔ دو پل اللّه‌وردى‌خان و پل خواجو ساخته شده است. از بناهاى دورهٔ شاه‌عباس ثانى در سال ۱۰۶۵ هجرى قمرى است. پل مزبور ، ‌ ارتباط باغ‌هاى سلطنتى دو ساحل شمالى و جنوبى رودخانه را با باغ‌هاى وسيع سعادت‌آباد و بناهاى باشکوه هفت‌دست ، آيينه‌‌خانه ، کشکول و نمکدان برقرار مى‌ساخت و محل عبور خانوادهٔ شاه‌ صفوى ، ‌ امرا ، اشراف ، مهمان‌ها و سفيرانى بود که اجازهٔ ملاقات با شاه‌عباس دوم را مى‌يافتند.}

 

^{وجه تسميهٔ اين پل به «جويي» ، و در تلفظ عامهٔ مردم به «چوبي» ، که در قرن اخير متداول شده است ، به مناسبت جوى کوچک ظريفى از سنگ پارسى بود که در عهد صفوى بر روى پل تعبيه شد. اين جوى ، آب را از طرفى به طرف ديگر پل جارى مى‌کرد. در قسمت شرقى و غربى اين پل ، ‌ آب رودخانه به صورت درياچه‌اى درمى‌آيد که به همين لحاظ به «پل درياچه» نيز معروف است.}

 

^پل سيدآباد (پيرمادر)، رودخانه باليقلى، اردبيل

^{اين پل روى رودخانه باليقلى در اردبيل قرار دارد و به دوره صفويه منسوب است. مصالح ساختمانى آن ، سنگ ، آجر ، ملاط گچ و آهک است.}

 

^پل شادروان، شوشتر

^{«شادروان» به معنى سراپرده و فرش منقش است و چون زمين رودخانه را با سنگ فرش کرده بودند ، آن را شادروان گويند. زمان ساختمان اين پل به دورهٔ ساسانيان و شاپور اول مربوط است. يکى ديگر از شروط آزادى قيصر روم و سربازانش ساختن پل شادروان بود که از طرف قيصر نيز مورد قبول واقع شده بود. احتمالاً اين پل قبلاً وجود داشته و در اثر جنگ ويران شده و در دورهٔ‌ ساسانيان آن را بازسازى کرده‌‌اند و بيشتر نوشته‌ها دلالت به ساخت اين پل در زمان ساسانيان دارد. پس از اتمام پل شادروان ، شاپور ، قيصر دوم و روميان اسير را آزاد کرد و به وطن خود بازگشتند و بعضى از روميان از شوشتر خوششان آمد و ماندگار شدند و از خود آثارى به جاى گذاشتند. آثار ۱۶ دهانه آبروى پل باقيمانده‌اند. مصالح ساختمانى پل ، سنگ ، ملاط ، ساروج و قلوه‌سنگ است.}

 

^پل شاه‌عباسى، قزوين (صفويان)

^{در مسير جاده‌اى که از قزوين به طرف بوئين‌زهرا مى‌رود ، پلى قرار دارد که در دورهٔ شاه‌عباس ساخته شده است و فاصلهٔ آن تا قزوين ۳۷ کيلومتر است. در حال حاضر ، در کنار اين پل و به موازات آن ، پل فلزى جديدى ساخته شده است و عبور و مرور از آن انجام مى‌شود.}

 

^{پل شاه‌عباسى داراى سه دهانه است که دو تاى آن‌ها بزرگ‌تر و داراى عرضى در حدود ۷/۵۰ متر است. دهانه‌‌هاى سه‌گانه داراى قوس‌هاى تيزه‌دار مى‌باشند. کم‌ترين عرض پايه‌ها که ميان دو قوس واقع شد‌ه‌اند ، ۴ متر است. پايه‌هاى پل در خلاف جهت جريان آب داراى دماغهٔ مثلثى‌شکل مى‌باشند که طول هر يک از ضلع‌هاى مثلث ۲/۸۰ متر است. از کف رودخانه تا ارتفاع يک متر ، پايه‌هاى جانبى قوس ميانى با بلوک‌هاى سنگى و ملاط ساخته شد‌ه‌اند تا شدت برخورد امواج با پايهٔ ميل را کاهش دهند. عرض پل در حدود ۴/۷۰ متر و طول آن نزديک به ۵۲ متر است. وسط پل از دو جانب آن بلندتر است. برجسته‌ترين قسمت پل ، ميان دو قوس بزرگ قرار دارد. لبهٔ پل در دو سوى آن داراى دست‌انداز بوده است که در حال حاضر تنها قسمت کمى از آن باقى مانده است. قسمت‌هاى پايين و پايهٔ‌ پل با سنگ و ملاط آهک ، و قسمت‌هاى بالاى آن با آجر ساخته شده است.}

 

^پل شكسته (خسروآباد)، همدان

^{اين پل در روستاى خسروآباد و بر روى رودخانهٔ شهاب (شاه‌آب) احداث شده و داراى دو چشمهٔ اصلى و دو چشمهٔ کوچک در طرفين چشمه‌هاى اصلى است. طاق‌هاى هر چهار چشمه جناغى است که تا بلندى ۱۵۵ سانتى‌متر از تخته ‌سنگ‌هاى لاشه‌اى ، ‌ به ابعاد مختلف و با ملاط گچ ساخته شده و روى سنگ‌ها سه رج آجر چهارگوش چيده شده است. به نظر مى‌رسد که بعد از ساختن پايه‌ها ، ابتدا قسمت‌هاى مرکزى طاق چشمه‌ها را ساخته‌اند و پس از آن ، آجرهاى افقى را چيده و پل را تمام کرده‌اند؛ زيرا اين دو قسمت به هيچ طريقى درهم قفل و بست نشده است. مصالح ساختمانى اين پل آجرهايى به ابعاد ۵×۲۱×۲۱ ، سنگ لاشه‌هايى با ابعاد مختلف ، سنگ‌تراش ، ‌ قلوه‌سنگ و گچ است.}

 

^پل شهرستان، اصفهان

^{اين پل در ناحيهٔ «جِي» قديم و در ۴ کيلومترى شرق اصفهان واقع شده و قديمى‌ترين پلى است که بر زاينده‌رود احداث شده است. پل شهرستان از نظر معمارى فوق‌العاده جالب توجه است و به عقيدهٔ باستان‌شناسان اساس و بنياد آن به دورهٔ ساسانيان مربوط است؛ ولى ساختمان‌هاى روى پل از نحوهٔ معمارى دورهٔ اسلامى متأثر گرديده‌اند.}

 

^پل شيخ، سنندج

^{اين پل نيز به سبک دورهٔ صفوى و بر روى رودخانهٔ قشلاق در ۸ کيلومترى شمال سنندج احداث شده است. پهناى پل ۵/۳ ، درازاى آن ۵۳/۵ متر و ارتفاع آن از سطح رودخانه ۷/۶ متر است. پل داراى ۶ دهانه است. سه دهانهٔ اصلى آن داراى طاق جناغى و سه دهانهٔ تعمير شده آن طاق‌هاى قوسى است.}

 

^پل عباسى، لار (صفويان)

^{اين پل که همزمان با توسعهٔ راه‌هاى بازرگانى در عهد صفويه در شرق رودخانهٔ شور ساخته شده احتمالاً هفت ستون داشته که بيشتر آن‌ها هنوز هم باقى مانده‌اند. ستون‌ها به طور کامل قابل رؤيت نيستند و تنها ستون‌هاى بازمانده از دورهٔ‌ صفويهٔ آن ديده مى‌شوند. اين پل چندين بار تعمير اساسى شده است.}

 

^پل على بن حمزه، آباده (آل بويه)

^{اين پل تاريخى در محور شيراز اصفهان واقع شده و سالهاست که خودروهاى سبک و سنگين از روى آن عبور مى‌کنند. در کنار پل ، بقعهٔ امامزاد‌ه‌اى به نام على بن حمزه قرار گرفته است. اين پل در زمان فرمانروايى آل بويه بر روى رودخانهٔ «خشک» شيراز احداث شده و بارها مورد مرمت قرار گرفته و سرانجام در زمان کريم خان زند به سال ۱۱۸۵ هجرى قمرى تجديد مرمت و نوسازى شده است. در حال حاضر به علت تردد خودروهاى سنگين ، ‌ صدمات زيادى به بناى پل وارد شده و نيازمند تعمير ، مرمت‌ اساسى و حفاظت مى‌باشد.}

 

^پل غازيان و پل ميان پشتهٔ‌ بندر انزلى، غازيان، بندرانزلى

^{پل ميان پشته را پل رابط گيلان و آذربايجان نيز گفته‌اند ، زيرا مسافران آذربايجانى که از راه اردبيل و آستارا به گيلان مى‌آيند از روى اين پل مى‌گذرند. پل ميان پشته ، در دورهٔ پهلوى ، ‌ بينِ غازيان و ميان پشته ساخته شد. طول اين پل ۲۱۰ متر و عرض آن ۱۰ متر است. اين پل بتونى که ارتفاع آن از سطح آب هفت متر است ، يکى از شاه‌کارهاى صنعت پل‌سازى اوايل قرن حاضر است. ساختمان پل در ۱۳۱۶ هـ.ش. پايان يافت و از آن تاريخ تا امروز بى‌وقفه مورد استفاده بوده است. پل ديگرى با ۱۲۷ متر طول بندر انزلى را به ميان پشته پيوند مى‌دهد. اين پل که از روى مرداب يا رود انزلى مى‌گذرد ، سه چشمه دارد. چشمهٔ فولادى ميان پل ۲۵ متر طول و ۶ متر ارتفاع دارد.}

 

^پل فرسفج، تويسركان

^{اين پل در روستاى فرسفج تويسرکان ، در منتهى‌‌اليه جنوب غربى روستا و بر روى يکى از شعبه‌هاى پرآب قلقل رود واقع شده است و محور ارتباطى چندين روستاست.}

 

^{پل فرسفج از نظر قدمت به دورهٔ‌ صفويه مربوط است و با توجه به کاروان‌سرايى که در نزديکى آن قرار دارد ، به نظر مى‌رسد اين محل هم منزل‌‌گاه و هم مسير کاروان‌رو بوده است. طول و عرض پل بسيار کم و داراى سه دهانهٔ‌ بزرگ آب‌رو ، با قوس جناغى است که در حد فاصل آن‌ها دو طاق‌نماى کوچک به چشم مى‌خورد. مصالح اصلى پل از سنگ و آجر است و از قسمت تحتانى تا شروع پاکار ، قوس‌ها از سنگ ‌و از اين قسمت به بالا از آجر و ملاط گچ و خاک است.}

 

^پل فهليان، فهليان، ممسنى (ساسانيان)

^{در قسمت غربى فهليان و بخش علياى پل کنونى ، آثار پلى قديمى به چشم مى‌‌خورد که قدمت آن به اوايل ظهور اسلام مى‌رسد.}

 

^پل قديمى پيرين، كازرون (هخامنشيان، ساسانيان)

^{در تنگهٔ‌ پيرين سه پل بسيار قديمى وجود دارد. تاکنون روى آثارى که از اين سه پل به جا مانده هيچ‌گونه کاوشى صورت نگرفته است و قدمت آن‌ها نيز نامعلوم است.}

 

^پل قديمى دزفول، دزفول

^{پل قديمى دزفول را مى‌توان قديمى‌ترين پل جهان دانست که هم اينک رابط دو شهر دزفول و انديمشک است و در زمان ساسانيان احداث شده است. اين پل در زمان عضدالدوله ديلمى ، صفويه ، قاجاريه و اوايل دورهٔ پهلوى بازسازى و مرمت گرديده است. در کنار پل و نزديک به ساحل ، آثار آسيابهاى قديمى مشهود است. اين پل اکنون چهار دهانهٔ‌ بزرگ دارد و آب‌روى رودخانه است و در بين هر دو دهانهٔ بزرگ يک طاق نماى کوچک که بر سطح پايهٔ‌ جسيمى قرار گرفته و به وسيلهٔ پلکانى به سطح بستر پل مى‌رسد ، قرار گرفته‌اند.}

 

^پل قره‌سو (زاغالان)، رودخانه باليقلى، اردبيل

^{اين پل نيز روى رودخانه باليقلى در اردبيل بنا شده است ، هفت دهانه دارد و همچون ديگر پل‌هاى اين رودخانه ، به دوره صفويه منسوب است. «پل قره‌سو» را ميرحمزه اردبيلى ننه کرانى متوفى به سال ۱۳۳۰ هجرى قمرى تعمير و بازسازى کرده است.}

 

^پل قشلاق، سنندج

^{اين پل بر روى رودخانهٔ قشلاق در ۳ کيلومترى مسير سنندج - همدان احداث شده و ظاهراً از بناهاى دورهٔ صفويه است و شباهت زيادى به سى و سه پل اصفهان دارد. اين پل تماماً با آجرهايى با ابعاد ۵×۲۵×۲۵ سانتى‌متر ساخته شده و ملاط آن ساروج است. پل از دو دهانه بزرگ به عرض ۸/۷۵ متر و چهار چشمه کوچک به عرض ۵ متر تشکيل شده است. عرض پل ۵/۸۰ متر و ضخامت پايه‌ها ۶/۳۰ متر و طول پل حدود ۹۰ متر است. در دو طرف پايه‌هاى پل ، موج‌گيرهايى تعبيه شده که موج‌گيرهاى شمالى مثلثى شکل و موج‌گيرهاى جنوبى مدور مى‌باشد.}

 

^{دو کتيبهٔ قديمى متعلق به دوره قاجار در بدنه پل وجود دارد که تاريخ تعمير پل را نشان مى‌دهد. کتيبه بزرگتر داراى تاريخ ۱۱۸۴ هـ.ق و کتيبهٔ کوچک داراى تاريخ ۱۳۳۴ هـ.ق است که اولى تاريخ احداث و دومى تاريخ تعمير پل را نشان مى‌دهد.}

 

^پل قطور، قطور، خوى

^{اين پل که بر روى دره‌‌اى وسيع و با تکنولوژى جديد جهت عبور راه‌آهن و قطار احداث شده است ، يکى از پل‌هاى مهم و شناخته‌ شدهٔ خاورميانه محسوب مى‌شود. طول آن ۴۴۸ متر ، ‌ ارتفاع آن ۱۲۸ متر و قطر دهانهٔ آن ۲۳۲ متر است. مصالح عمدهٔ اين پل فلزى ، و بدنهٔ آن به صورت طاقى است.}

 

پل قطور

 

 

پل قطور پلی است که در مسیر راه آهن ایران و ترکیه در نزدیکی خوی ساخته شده‌است. این پل از نوع زیر قوسی است و تا مدت‌ها بزرگ‌ترین دهانه قوسی را در بین پل‌های ایران داشت.همچنین این پل در زمان جنگ ایران و عراق مورد اصابت راکت‌های عراقی قرار گرفت.گفتنی است مهندس سازنده این پل یک زن آلمانی است که پیش از انقلاب کار ساخت آن را اجرا کرد.

این پل در ۲۵ کیلومتری جنوب غربی شهر خوی و در دهستان بخش قطور از توابع شهرستان خوی در استان آذربایجان غربی می‌باشد.

 

 

صنايع دستي سلماس

صنايع دستي سلماس

                                                                                                                                             

در اين منطقه حدود 700 خانوار با در نظر گرفتن بعد هر خانوار 5 نفر، به توليد صنايع دستي مشغولند كه رقمي در حدود 40% هزينه معيشتي خانوار از محل فعاليت در صنايع دستي تأمين مي شود.
عمدة صنايع دستي اين شهرستان شامل قاليبافي- گليم بافي- سفالسازي- ريسندگي الياف- سبد و حصير بافي- زيلو و جاجيم بافي مي شود.

 
فرش بافي

بطور كلي دست بافي را بايد پر سابقه ترين صنعت دستي استان اذربايجان غربي دانست اين صنعت در عين حال مهمترين رقم صادرات استان را تشكيل مي دهد و در گذشته در كليه مناطق آن مرسوم و معمول بوده است. هنوز هم پس از گذشت قرنها مخصوصاً در مناطق كردنشين با مختصر تغييراتي به حيات خود ادامه مي دهد. فرشبافي در سلماس از جمله توليدات خانگي محسوب مي شود فرشهاي توليد شده اكثراً داراي طرحها و نقشه هاي محلي و تحت تأثير حوزه بافندگي خود مي باشند. گره رايج در اين منطقه گره متقارن تركي بوده و گاهي نيز فرشهايي با نقشه هاي شهري از رقم توليدات اين منطقه مي باشد و رج شمار آن بين 25 تا 50 متفاوت است. ابعاد آن در توليدات محلي كناره پشتي و قاليچه و در توليدات شهري متفاوت است

                                                                                                              

                                               
 

 

گليم بافي در سلماس

گليم بافي در سلماس بافته اي دو رويه و بدون پرز است كه از تار و پود پشم پنبه اي تشكيل يافته است گليم توليد شده در سلماس تقريباً خصوصيات گليم مناطق خوي و ماكو را دارد. نقوش بكار رفته در آنها اغلب تلفيقي از 3 شكل مثلث - مربع- و دايره مي باشد كه هر كدام نماد انقراعي مظهري از طبيعت است. رنگهاي طبيعي شاد و درخشان از مشخصات اين گليم است. 

زيلوبافي و جاجيم بافي در سلماس

زيلو و جاجيم با ارزش ترين و فراگيرترين محصول توليد شده در سلماس مي باشد كه توسط دستگاه بافت افقي و با ماسوره بافته مي شود. اين دست بافته ها فاقد پرز و اغلب 2 رويه بوده و جنس تار و پود آنرا نخ هاي پشمي و پنبه اي

تشكيل مي دهد رنگ بندي زرد- قرمز- سياه- قهوه اي نارنجي و سبز بصورت نواري كنار هم و اشكال مثلثي از خصوصيات جاجيم اين منطقه است و به ابعاد 4×5/1- 3*5/1-  2*5/1 براي مصارف مختلفي نظير زير انداز و روانداز- پوشش لحاف و تشك (رختخواب پيچ) روي كرسي و غيره استفاده مي شود و از دوام و استحكام خوبي برخوردار است.

 



 
ريسندگي الياف

بطوركلي در هر منطقه اي كه بافت دست بافته هاي پشمي همانند گليم – جاجيم و قالي رواج داشته باشد ريسندگي دستي الياف نيز در آنجا مرسوم است. سلماس نيز از اين قاعده مستثني نيست. الياف پشمي توسط دوك و بدست زنان قاليباف – گليم باف و جاجيم باف ريسيده شده تبديل به نخ مي شود تا تار و پود دست بافته هاي اصيل و زيباي منطقه را تشكيل دهد. 
بافت سبد و حصير

بافت سبد و حصير معمولاً بدون استفاده از ابزار و توسط دست با تركه هاي نازك درختان بيد، سنجد، صنوبر و ساقه خيس گندم متداول است و مصارف مختلفي در خانواده و روستاها دارد. انواع سبد براي پخت نان- نگهداري و انباركردن نان- انواع زيرقابلمه اي- جهت حمل و نگهداري مواد غذايي و آذوقه و شكلهاي تزئيني بافته مي شود. از حصير نيز به منظور زير انداز – سايه بان و پرده استفاده مي شود.

 

پیشینه شهر سلماس

پیشینهٔ تاریخی

از دیدگاه تاریخی، دیرینگی این شهر به دوران اورارتویی (هزاره پیش از میلاد) باز می‌گردد. سلماس پایتخت دوم حکومت اورارتوییان بود که نام باستانی آن اولهو (=اولخو) بود.[نیازمند منبع] در سال ۱۳۰۹ خورشیدی زمین‌لرزه‌ای به مقیاس ۷ ریشتر این شهر را که دیلمقان نامیده می‌شد ویران می‌کند. شهر جدید سلماس در کنار ویرانه‌های دیلمقان، با اصول شهرسازی مدرن، و با ایمنی بالایی (نقشه خیابان کشی شطرنجی) دوباره بنا می‌شود و نام شاپور به خود می‌گیرد. پس از انقلاب نام این شهر به سلماس برگشت پیدا می‌کند.

اطلاعات کلی
نام رسمی: سلماس
کشور: ایران 
استان: آذربایجان غربی
شهرستان: سلماس
 
بخش: سلماس
 
نام محلی: سلماس
 
نام‌های قدیمی: شاپور، دیلْمان، دیلمَقان
 
سلماس
 
مردم
 
جمعیت 150٬256
 
زبان‌های گفتاری: ترکی آذربایجانی
 
مذهب: مسلمان شيعه
 
جغرافیای طبیعی
 
ارتفاع از سطح دریا: ۱۳۹۶ متر
 
اطلاعات شهری
 
ره‌آورد: نقل٬عرق بیدمشک٬فرش٬گليم،سیب
  

سلماس یکی از شهرهای استان آذربایجان غربی ایران است. این شهر مرکز شهرستان سلماس است. این شهر در زمان دودمان پهلوی «شاپور» نامیده می‌شد.
 

 

تاریخ سیاسی
این شهر در دوران مشروطه یکی از مراکز اصلی فعالیت مشروطه خواهان بوده‌است و شخصیت‌هایی چون حیدر خان عمواوغلی(کمونیست) طراح اقدامات راهگشا درانقلاب مشروطیت در تهران و تبریز ازجمله طراح ترورهای امین السلطان و محمدعلی شاه و شجاع الدوله مراغه‌ای، سعید سلماسی و... از مشروطه خواهان بنام کشور از این شهرستان بودند. سلماسی ها از دیرباز نقش عمده‌ای در تحولات کشور داشته‌اند، سلماس یکی از معدود شهرهای آذربایجان بود که همه ساکنان آن مشروطیت را قبول داشته و شهیدانی همچون حیدرخان عمواوغلی(کمونیست) و سعید سلماسی از پیشتازان جنبش مشروطه ایران بوده‌اند.

اقتصاد شهر
با بررسي هريك از مناطق و شهرستان هاي استان آذربايجان غربي به اقتصاد تاثير گذار شهرستان مرزي سلماس در استان آذربايجان غربي مي رسيم . با تجزيه وتحليل هر يك از عوامل تاثير گذار بر اقتصاد استان به عواملي چون : همجواري اين شهرستان با كشور تركيه ( اروپا ) ، راه ارتباطي از طريق راه آهن رازي سلماس و وجود خاك حاصل خيز در دشت سلماس ، كم مسافت ترين راه مركز استان آذربايجان غربي با مركز استان آذربايجان شرقي كه در پايين به بررسي هر يك از اين عوامل به طور مختصر مي پردازيم . 1. وجود 64 كيلومتر مرز مشترك با كشور تركيه و فاصله كم با مرز با عث تبادل غير قانوني كالا گرديده است كه براي حل اين مشكل دولت به فكر ايجاد منطقه آزاد تجاري بوده كه از سال 1375 تا به حال شاهد راه اندازي آن نبوديم . 2. افتتاح بازارچه مرزي كوزه رش يكي از عوامل تاثير گذار در جذب بيكاران و جذب سرمايه از كشور هاي خارج مي باشد كه ده‌ها سال است شاهد وعده ي راه اندازي و افتتاح آن هستيم . 3. با توجه به اين كه آخرين ايستگاه راه آهن جمهوري اسلامي ايران در شهرستان سلماس قرار دارد و تنها مسير ريلي و مواصلاتي كشور ايران با اروپا مي باشد ايستگاه مذكور نياز مند افتتاح و راه اندازي شعبه گمرگ و امكانات رفاهي و برقي كردن مسير ريلي سلماس تبريز مي باشد كه تا به حال اقدام اساسي صورت نگرفته است . 4. وجود خاك حاصل خيز و آب مناسب براي كشاورزي و توليد ميوه هاي صادراتي مانند سيب – هويج -گندم منطقه را براي ايجاد كارخانه هايي همچون آرد سازي ، كنسانتره و كارخانه هاي بسته بندي استاندارد مهيا نموده است . 5. گسترش امور دامي و دام پروري و دارا بودن شير مرغوب دراستان مسئولين و سرمايه گذاران را به ايجاد مراكز كشت و صنعت در سلماس ترغيب مي كند . 6. با افتتاح پل شهيد كلانتري اقتصاد شهر سلماس با سوالاتي رو به رو مي شود . نظير ، آيا مسافران اروميه تهران و بالعكس از مسير سلماس مسافرت مي كنند ؟ جواب اين سوال واضح و روشن است نخير . شايد صرفه جويي در مصرف انرژي و وقت مهمترين جواب اين سوال مي باشد . 7. وجود هنر هاي همچون قالي بافي در منطقه سلماس يكي ديگر از عوامل مي باشد نوشته علي اسماعيلي

مشاهير
ميرزا سعيد سلماسي ( 1265 سلماس - 1287 خوي ) مبارز و مشروطه خواه

جعفر سلماسي ( 1290 كاظمين - 1379 تهران )اولين مدال آور تاريخ ورزش ايران در المپيك 1948 لندن و اولين دوره بازي هاي آسيايي دهلي نو در سال 1951

حسين صدقياني ( 1281 سلماس - 1260 ) پدر فوتبال ايران

كاظم رجوي ديلمقاني (1286 ديلمقان - 1375 تهران ) شاعر

خانم نيمتاج لكستاني (1285 ق لكستان سلماس -1368 تهران ) شاعر

حاجي پيشنماز سلماسي با نام واقعي عبدالكريم از علماي برجسته دوره مشروطه

اسد اله احمدزاده دهقان نويسنده و آزادي خواه دوره مشروطه كتاب وي درباره علما و فضلا سلماس هرگز چاپ نشد.

ميرزا محمود غني زاده آزادي خواه دوره مشروطه صاحب روزنامه هاي بوقلمون و سهند و از نزديكان ستارخان سردار ملي

پرويز خان صدقياني ملقب به صفر العارفين از عرفاي سلسله ذهبيه در 1336 قمري در خوي وفات يافت.

ابراهيم خان امين السلطان پسر زال جزو رجال دربار قاجار

ميرزا رسول صدقياني از بزرگان مشروطيت آذربايجان و عضو انجمن غيبي تبريز كه هدايت مشروطه را بر عهده داشتند.

حيدرخان عمواوغلي اولين مهندس برق ايران و باني سيستم چراغاني بارگاه امام رضا و مشروطه خواه

نصر الله مسلميان متولد 1332 سلماس هنرمند و داراي جوايز بين الملي در زمينه نقاشي

شهرام اسدي كارگردان، فيلم روز واقعه به كارگرداني او در 1368 ساخته شده است.

روستاها
آبگرم
آخته خانه
اخیان
اشناک
آقا اسماعیل
آغ بلاغ
آق‌زیارت
اوربان
باغچه جیک
برگشاد
پکاجیک
تمر
چیچک
حبشی
حمزه کندی
خان تختی
درشک
دلزی
دوستان
زیندشت
سرای ملک
سرنق
سلطان احمد
سوره
سیلاب
شکریازی
شورگل
شیره کی
شیروان
صدقیان
قره قشلاق
کانیان
کلشان
کنگرلو
گلعذان
کوزه رش
گولان
مافی کندی
ملحم
میناس
هفتوان
هشتراک
هودر
وردان
هرکیان
یالقوز آغاج
یوشانلو

جاذبه‌های گردشگری
مهم‌ترین جاذبه‌های گردشگری شهرستان سلماس؛

ساحل تفریحی و گردشی دریاچه ارومیه
امامزاده كهنه شهر
آبشار خورخورا
کلیساهای هفتوان
خسروا
قلعه چهریق
قلعه قارنی‌یاریق
دره زولا چای
تالاب چیچک
تالاب آق زیارت
دره تمر
آب گرم ایسی‌سو
سنگ نگاره خان‌تختی
تپه اهرنجان که قدمت نه هزار ساله دارد
قلعه کوراوغلو هدر
تپه مغانجوق

 

برج آزادی

 

بر اساس مدارك موجود در سال 1345 طرح يك نماد معرف ايران بين معماران ايراني به مسابقه گذاشته شد و در نهايت طرح مهندس حسين امانت، بيست و شش ساله و فارغ التحصيل دانشگاه تهران برنده و براي ساخت انتخاب شد.

عمليات ساخت بنا در يازدهم آبان 1348 آغاز شد و پس از بيست و هشت ماه كار، در بيست و چهارم دي 1350 با نام برج شهياد به بهره‌برداري رسيد.

اين بناي سه طبقه ، چهار آسانسور و دو راه‌پله و 286 پلكان دارد. در محوطه زيرين آزادي چندين سالن نمايش، نگارخانه، كتابخانه، موزه و... قرار دارد. طول اين بنا 63 متر، ارتفاع آن از سطح زمين 45 و ارتفاع از كف موزه 5 متر است.

معماري اين برج تلفيقي است از معماري دوران هخامنشي، ساساني و اسلامي و كل آن از يك بناي سه طبقه با 286 پلكان تشكيل شده است. در محوطه زيرين برج آزادي چندين سالن نمايش، نگارخانه، كتابخانه و موزه و واحد سمعي و بصري قرار دارد كه البته بازديد از آنها براي عموم آزاد نيست.

چمن‌كاري ميدان آزادي و راه‌هاي اطراف آن، در نگاه از بالا شبيه سقف دروني مسجد شيخ لطف الله اصفهان است و طرح حوض‌هاي ميدان هم برگرفته از حوض‌هاي باغ فين كاشان است. اين مجموعه فرهنگي زير‌مجموعه بنياد رودكي است و اداره فضاي سبز سطح ميدان و آبياري چمن و باغچه‌هاي آن به عهده شهرداري است. مجموعه آزادي در 1353 به شماره 1008 در فهرست آثار ملي سازمان ميراث فرهنگي ثبت شده است.

كتابخانه برج آزادي نيز با مساحتي درحدود 27115 مترمربع بيش از 50 هزار جلد كتاب را در دل خود گنجانده است.

معماري برج آزادي تقليدي نيست و معماري ايراني اسلامي در برج با نوع سازه‌اي كه عدد 8 را نشان مي دهد، كاملاً مشهود و عدد 8 تذكري به هويت مذهبي و حضور مقبره امام رضا (ع) در ايران است.

 

 

مسیرهای گردشگری آذربایجان

مسيرهاي گردشگري عمومي كشوراستان آذربايجان شرقي

رديف	مبدأ سفر	مقصد سفر	مسير سفر	فهرست جاذبه ها
1	تبريز	بندر شرفخانه	تبريز- صوفيان- شبستر- شرفخانه	مقبره شيخ محمود شبستري- بندر شرفخانه (درياچه اروميه)
2	تبريز	كليبر	تبريز- اهر- كليبر	كاروانسراي گويجه بل- سدستارخان- مقبره شيخ شهاب الدين اهري- قلعه بابك- جنگلهاي ارسباران
3	تبريز	جلفا	تبريز- مرند- اشتبين- جلفا	كاروانسراي پيام- پيست اسكي و منطقه سياحتي دهكده پيام- مسجد جامع مرند- كليساي سنت استپانوس- آسياب خرابه- مجموعه تمام كردشت- روستاي اشتبين
4	تبريز	مراغه	تبريز- آذرشهر- عجب شير- بناب- مراغه	معبد مهر آذرشهر- بندر رحمانلو- مسجد مهرآباد- آثار تاريخي مراغه- قلعه جام
5	تبريز	كندوان	تبريز- اسكو- كندوان	باغات اسكو- روستاي سياحتي صخره اي كندوان- ارشد چمني- قلعه سلطان
6	تبريز	سهند	تبريز- سعيدآباد- ايرانق- سهند	پيست اسكي سهند- تالاب قوري گل- قلعه كمال
7	تبريز	ورزقان	تبريز- خواجه- سرند- ورزقان	چيچكلو- هفت چشمه- گل آخور- سد زرآباد
8	تبريز	هوراند	تبريز- اهر- هوراند	قلعه پشتو- هوراند- آب گرم متعلق- قلعه قهقهه- بازار قديمي اهر
9	تبريز	هشترود	تبريز- بستان آباد- قره چمن- هشترود	آبگرم بستان آباد- قلعه ضحاك- غار آغ بولاق- تالاب هاي يانيق گلي و زولبين گلي
10	تبريز	سراب	تبريز- بستان آباد- سراب	مسجد جامع سراب- موزه عشاير- آبگرم اسب فروشان- قله بزقوش- سنگ نوشته رازليق

مسيرهاي گردشگري عمومي كشوراستان آذربايجان غربي

رديف	مبدأ سفر	مقصد سفر	مسير سفر	فهرست جاذبه ها
1	اروميه	پيرانشهر	اروميه- اشنويه- پيرانشهر	دره شهدا - چشمه عين الروم - بازارچه مرزي – پردانان - هفت چشمه - آبگرم شيخ معروف
2	اروميه	سردشت	اروميه- مهاباد- سردشت	غار سهولان - سدجزيره گردشگري مهاباد - مسجد جامع مهاباد - بازار سنتي - تالاب كاني برازان - حمام لج ميرآباد - جنگلهاي سردشت - آبشار شلماش - رودخانه زاب - چشمه گراو
3	اروميه	تكاب	اروميه- مياندوآب- تكاب	رودخانه زرينه رود - موزه مياندوآب - تخت سليمان - زندان سليمان - آبگرم احمدآباد - چمن متحرك چملي - كوه بلقيس - غار كرفتو
4	اروميه	مرز بازرگان	اروميه- ماكو- پلدشت- مرز بازرگان	كاخ باغچه جوق - مسجد حضرت ابوالفضل (ع) - دخمه شيرين و فرهاد - دشت بورالان - منطقه عشايري - عمارت كلاه فرنگي - دامنه هاي آرارات - چشمه ثريا - تالاب آغ گل – سد ارس - رودخانه ارس - ساختمان شهرباني سابق بازرگان - سد بارون
5	اروميه	چالدران	اروميه- سلماس- خوي- قره ضياءالدين- چالدران	مسجد مطلب خان - بازار سنتي - دروازه سنگي - پل قطور - مرز رازي - تفرجگاه فيرورق - مزارع آفتاب گردان - آبشار خوي - كليساي سورپ سرگيس - قلعه تاريخي بسطام قره كليسا - دشت تاريخي چالدران - مقبره سيد صدرالدين - كليساي زرزر - كتيبه خان تختي